Het Prins Claus Fonds heeft gekozen voor Cultuur en Conflict als aandachtsgebied en als thema voor de Prins Claus Prijzen 2007.
Conflict kan worden omschreven als een heftige of zelfs gewelddadige reactie op een verschil in behoeften of waarden. Omdat cultuur vorm geeft aan alle menselijke waarden, gedragingen en verlangens, zijn cultuur en conflict onlosmakelijk verbonden. Cultuur is diep geworteld in de kern van conflicten en in de manier waarop we in onze samenleving met conflicten omgaan. Daden zoals de vernietiging van cultureel erfgoed, boekverbrandingen en de gevangenneming van dichters zijn onderdeel van grotere waardenconflicten. Dergelijke daden geven duidelijk de kracht van de kunsten weer. Ze duiden ook op de rol van de kunsten als doeltreffend middel om conflicten op te lossen. Eeuwenlang hebben creatieve mannen en vrouwen met hun culturele activiteiten en daden geholpen om conflicten om te zetten in vrede.
Door gedeelde ervaringen en intercultureel begrip op een dieper psychologisch niveau mogelijk te maken – door middel van verhalen, metaforen en beelden – creëren culturele werken en activiteiten ruimte voor discussie en nieuwe gedachten, en de hervorming van culturele dogma’s. Kunstproducties, de publicatie van boeken en andere culturele uitingen kunnen een bedreigde gemeenschap steunen en bijeenhouden, en deuren openen voor meer begrip door andere volken. Prins Claus-laureaat 2004 Mahmoud Darwish zet zijn persoonlijke ervaringen met de harde werkelijkheid van de Palestijnse situatie om in gedichten over ballingschap, verlies, liefde en strijd, die miljoenen mensen over de hele wereld troost en meer inzicht bieden.
Culturele activiteiten kunnen onrecht aan het licht brengen, onderliggende problemen in een conflict onthullen en obstakels voor begrip en dialoog wegnemen. Stereotyperingen worden aangekaart en misverstanden worden ontrafeld als muzikanten uit Palestina en Israël samenwerken en concerten geven. Tijdschriften, kunstcentra en de elektronische media bieden ruimte voor de uitwisseling van ideeën, waardoor stemmen van minderheden een groter publiek kunnen bereiken. Cartoonisten en filmmakers creëren wereldwijd meer bewustzijn over onderbelichte of weinig begrepen conflicten, zoals de Zuid-Afrikaanse cartoonist en Prins Claus-laureaat 2005 Jonathan Shapiro, alias Zapiro, doet voor de aidsproblematiek in Zuid-Afrika.
Culturele expressie kan de menselijke geest veerkracht geven en mensen aanzetten om afschuwelijke omstandigheden te weerstaan. Videokunstenares Lida Abdul belicht de triestheid en zinloosheid van vernietiging en de rol van vrouwen bij de wederopbouw van het leven in Afghanistan. Ondanks de dreiging van geweld en gevangenschap voert het Amakhosi Theatre toneelstukken op waarin mensenrechtenactivisten worden gesteund en democratisch gedrag in Zimbabwe wordt aangemoedigd.
Door middel van cultuur kunnen de verhalen van mensen die conflicten hebben meegemaakt worden vastgelegd voor nieuwe generaties, in de hoop dat conflicten in de toekomst kunnen worden voorkomen. Door “de plicht van de Afrikaanse schrijver om niet te vergeten” te erkennen en de stilte rond de schendingen van mensenrechten op het continent te doorbreken, dragen Afrikaanse schrijvers en filmmakers bij aan het bewaren van herinneringen aan de genocide in Rwanda, om zodoende mensen te helpen bij het helingsproces. Hierdoor wordt het terugkeren van geweld voorkomen en wordt bijgedragen aan verzoening. De Argentijnse organisatie Memoria Abierta legt getuigenissen vast van gruweldaden uit het verleden en houdt de discussie gaande over de gevaren van dictatuur.
In postconflictsituaties kunnen verbannen, verboden of verwoeste culturele activiteiten opnieuw worden geïntroduceerd en aangemoedigd. Culturele activiteiten hebben een helende invloed op mensen die getraumatiseerd zijn door gewelddadige conflicten. Het herstellen van tradities op gebied van textiele werkvormen of muziek kan mensen die in vluchtelingenkampen leven helpen hun waardigheid terug te krijgen en een nieuw leven op te bouwen.
Gewelddadige conflicten ondermijnen en bedreigen ontwikkeling. Kunstenaars scheppen mogelijkheden voor verandering en ontwikkeling in de bredere sociale context door de gevaarlijke en afschuwelijke omstandigheden waarin ze leven uit te dagen. Ze kunnen conflicten afzwakken en veranderen door een breder inzicht te bieden, andere ideeën te laten zien, bruggen te bouwen binnen gemeenschappen en tussen landen, discussie mogelijk te maken en bij te dragen aan intercultureel begrip. Welke kunstenaars in Azië, Afrika, het Midden-Oosten, het Caribisch gebied en Latijns-Amerika gaan op een uitmuntende en positieve manier met conflicten om? Welke culturele activiteiten dragen bij aan een cultuur van vrede en ondersteunen een positieve ontwikkeling? Wat kan de wereld van hen leren?
Binnen dit brede kader heeft het Prins Claus Fonds gekozen voor Cultuur en Conflict als aandachtsgebied. Met zijn prijzen identificeert en eert het fonds kunstenaars, culturele groepen en organisaties in Azië, Afrika, Latijns-Amerika en het Caribisch gebied die zich op bijzondere wijze inzetten om conflicten aan het licht te brengen, te analyseren, af te zwakken en op te lossen met hun vernieuwende culturele activiteiten.
Work by South African Cartoonist Zapiro
Sinds 1997 worden de Prins Claus Prijzen jaarlijks toegekend aan kunstenaars, denkers en culturele organisaties in Afrika, Azië, Latijns Amerika en het Carïbisch Gebied.
